1-bob

Nodir maktabda oʻqirdi. U endigina oʻn besh yoshga toʻlgan. Har kuni darslar tugashi bilan u uyga shoshilar, tezda kiyimini oʻzgartirib, bozorga — onasiga yordam bergani yugurardi. Nodirning onasi Farida oʻttiz besh yoshda edi, lekin yoshiga nisbatan kattaroq koʻrinmasdi. Besh yil avval eri — Nodirning otasi avtohalokatda halok boʻlgandi. Oʻshandan beri oilada pul eng katta muammoga aylandi. Farida va Nodir shahar chetidagi uch qavatli uylardan birida ijara xonadonda yashashardi, markazdan olisda. Bozor oxiridan ulgurji tovar sotib olib, chakana sotishardi — roʻzgʻorni shunday tebratanardi. Farida bozorga saharda, hali qorongʻida, Nodir uxlayotganida ketar, kechasi kech, Nodir oʻrinda yotib, qulfda kalit burilishini eshitayotganida qaytardi. Ijara haqi, oʻgʻlining kelajagi — bular haqida u tinimsiz oʻylardi va shuning uchun tinim bilmay mehnat qilardi. Nodir bularning barini koʻrar va qoʻlidan kelganicha yordam berishga harakat qilardi — tovar solingan qutilarni tashir, pulni sanar, onasi yangi tovar ketganida rastaga qarab turardi.

Uylari egasi — Sattor aka oltmish yoshli nafaqaxoʻr edi. U oʻsha uch qavatli uyning birinchi qavatida, ogʻir yogʻoch eshikli va derazalarida temir panjarasi bor xonadonda yolgʻiz yashardi. Bolalari allaqachon shahar markaziga koʻchib oʻtishgan, uylanishgan, joylashib olishgan, kamdan-kam qoʻngʻiroq qilishardi. Sattor aka boy odam edi: markazda ijaraga beradigan katta hovlilari bor edi va pul unga daryodek oqib kelardi. Lekin u shu yerda, chekkada, tuman chetidagi eski uch qavatli uyda yashardi, buning esa oʻz sababi bor edi. Sattor akaning ayollarga nisbatan toʻymas, issiq ishtiyoqi. Oltmish yoshiga, kamar ustida osilib turgan semiz qorniga va tepasidagi siyraklashgan oq sochlariga qaramay, uning erkaklik quvvati yosh aygʻirnikidek edi. U tez-tez uyiga bir yoʻla ikki-uchta yosh qizlarni olib kelar va tonggacha ular bilan sikishib chiqardi. Bu qizlarning inqillab baqirishlari yuqori qavatdagi qoʻshnilarga — boʻgʻiq, lekin aniq, beton devorlar va eski yogʻoch toʻsiqlardan oʻtib eshitilardi. Baʼzan kechasi Nodir bu tovushlardan uygʻonib ketar, qorongʻilikda yotib, nomaʼlum ayol ovozi baqirganini, inqillaganini, nimagadir yolvorganini, soʻng tinchib qolganini eshitardi. Lekin Sattor aka uy egasi edi va shuning uchun hech kim unga qarshi gapirishga betlamasdi. Birorta ham ijarachi unga eʼtiroz bildirmagan — hammasi istalgan daqiqada koʻchada qolishi mumkinligini bilardi.

Nodir oʻsha kuni odatdagidek maktabdan qaytdi. Quyosh tikka kelgan, podyezdda dim havo — eski tamaki tutuni va kimdir murabbo pishirayotgandek shirinroq hid anqirdi. U formasini xonadonining koridorida yechib, uy futbolkasi va kalta shimini kiyib oldi, ryukzakka bir idish suv solib, bozordagi onasi yoniga yugurmoqchi boʻldi. Farida bugun odatdagidan ham vaqtliroq ketgandi — bozorda ertalabki ulgurji mahsulotlar kutilayotgandi va joy egallash kerak edi. Nodir shoshilardi, chunki onasi yukni tushirishga yolgʻiz kuchi yetmasligini bilardi. U xonadondan chiqib, eshikni qulfladi va birinchi qavatdagi Sattor akaning xonadoni yonidan zinadan tushayotgan edi. Sattor akaning eshigi biroz ochiq ekan, katta ochilmagan, lekin yopilmagan ham, kaft kengligida tirqish qolgandi. Nodir yonidan oʻtib ketdi, lekin koʻz qiri bilan bu tirqishdan nimadir payqab toʻxtadi. Sattor aka oʻzining kireverishida eshik yonida turar, uning roʻparasida esa qoʻshnilari — Eʼzoza opa turardi. Eʼzoza opa yigirma toʻqqiz yoshli ayol edi, bolalar bogʻchasida tarbiyachi boʻlib ishlardi. Uning yumshoq, yumaloq yuzi, toʻq rangli koʻzlari, ensasiga tartibsiz yigʻilgan sochlari bor edi. U Sattor akaga juda yaqin turar va nimadir deb tushuntirardi, ovozi past va oʻtinch bilan chiqardi. Nodir toʻxtadi. Bu manzarada nimadir uning diqqatini tortdi — balki Eʼzoza opaning oʻzini kichikroq koʻrsatishga urinayotgandek bukilib turishi yoki Sattor akaning undan bir kallaga baland, vazmin va ishonch bilan uning tepasida osilib turishi sababdir. Nodir sekin eshikka yaqinlashdi va devorga yelkasi bilan suyanib, eshita boshladi.

— Qara menga, — dedi Sattor aka, uning ovozi past, ogʻir, yerda dumalayotgan toshdek edi. — Uch oydan beri uy haqini toʻlamayapsan. Uchinchi oy! Men nima, seningcha, xayriya bilan shugʻullanyapmanmi? Men seni koʻchaga chiqarib yuborishim kerak.

Eʼzoza opa unga koʻzlarini koʻtardi — ularda qaynoq va umidsiz oʻtinch yonardi. U qoʻllarini koʻksiga qovushtirdi, barmoqlari hayajondan chirmashib, boʻgʻimlari zoʻriqishdan oqarib ketgandi.

— Sattor aka, iltimos, — dedi u sekin. — Biroz kutib turing. Men pul topaman. Albatta topaman. Menga yana bir hafta bering.

— Qanchagacha kutish mumkin? — Sattor aka boshini chayqadi, uning boʻynidagi yogʻli qatlamlar titrab ketdi. — Bir oy, ikki oy, uch oy... Menga bir xil gapni aytasan. Kichkina bolang bor, bilaman. Lekin bu sening muammoing. Men ham suvga, chiroqqa, gazga to’lashim kerak. Yoki menga bularni tekinga berishadi deb oʻylaysanmi?

Eʼzoza opa nigohini tushirdi. Bolasi toʻrt yoshda edi. Kecha kechqurun kasal boʻlib qolgan kichkina bolani isitmasi qirqqa chiqqan, yoʻtal, butun tanasida titroq bor edi. Eri esa yoʻq edi. Eri ikki yil avval ish izlab Rossiyaga ketgan, oʻshandan beri yoʻqolgan — na qoʻngʻiroq, na xabar, na bir pul yuboradi. Eʼzoza qoʻlida bolasi bilan yolgʻiz qolgandi, qoʻllab-quvvatlovchisiz, pulsiz. Kecha kechqurun bola isitmadan yonayotganida, u nima qilishni bilmay xona boʻylab chopgandi. Dorixona yopiq, shifokorga pul yoʻq edi. U sahargacha oʻgʻlining badanini hoʻl latta bilan artib chiqdi va tongga yaqin isitma biroz tushdi. Lekin u bilardi — dori kerak, shifokor kerak. Bularning bariga pul kerak, unda esa pul yoʻq edi. Kutishning ham iloji yoʻq edi. Tarbiyachining maoshi juda oz edi, uni ham ikki oydan beri ushlab turishgandi.

Sattor aka unga qarardi. Uzoq, shoshilmasdan, mushuk qochishga joyi yoʻq sichqonga qaragandek qarardi. Koʻzlari xira, suvli, lekin nigohi — oʻtkir, baholovchi edi. U sekin lablarini yaladi. Soʻng unga bir qadam tashladi. Eʼzoza ortiga chekindi, lekin ortidagi devor yaqin edi — u sovuq betonga yelkasi bilan tiraldi. U qoʻlini uzatib, uning yuziga intildi, lablaridan oʻpishga urindi. Eʼzoza keskin yuzini oʻgirdi, kafti bilan uning koʻkragini itardi. Kafti uning koʻylagining yumshoq matosiga va ostidagi yogʻga botdi.

— Kerak emas! — dedi E’zoza, balandroq va ovozi titrab ketdi. — Nima qilyapsiz?

Sattor aka chekinmadi. U uning bilagidan ushladi, qattiq siqdi — barmoqlari yoʻgʻon, omburdek ogʻir edi — va oʻziga tortdi. Eʼzoza tiraldi, qoʻlini qutqarib olishga urindi, lekin u kuchliroq, juda kuchli edi. Uning ogʻir tanasi oldinga intilib, uning ustiga bosildi. U uni oʻziga tortib, oʻpishni boshladi — yuzidan yaladi, yanoqlaridan o’pdi, koʻzlari atrofidagi teridan, peshonasidan, chakkalaridan busa oldi. Lablari hoʻl, ogʻir edi, u butun tanasi bilan unga tiralardi va Eʼzoza uning issiqligini, hidini — tamaki, ter, qandaydir nordon hidni his etardi. U silkindi, qutulishga urindi, lekin uning qo’lidan chiqib ketolmasdi. Boʻsh qoʻlining barmoqlari uning koʻylagini tirnardi, lekin bu hech qanday taʼsir qilmasdi.

— Meni qoʻyib yuboring! — u tishlari orasidan shivirladi, ovozi titrardi. — Qoʻyib yuboring! Men baqiraman!

— Baqir, — gʻulduradi u uning boʻynidan o’pishni boshlab. — Seni kim eshitadi? Kim senga yordam beradi?

Sattor aka eshitmadi. U E’zozaning qulogʻini tishlab, so’rardi, boʻynidan oʻpardi, hoʻl ogʻzi bilan terisiga tegib, hoʻl izlar qoldirardi. Qoʻli bilan uning koʻylagi yoqasini tushirdi — mato yelkasidan sirgʻalib, terini ochib qoʻydi. E’zozaning ichki kiyimini tasmasi ko’rindi. U oʻsha yerdan oʻpa boshladi — sekin, sinchkovlik bilan, goʻyo mazasini totib koʻrayotgandek. Eʼzoza yuzini oʻgirdi, koʻzlarini yumdi. Uning lablari, hoʻl va issiq, yelkasi boʻylab emaklayotganini, tili umrov suyagiga tegayotganini his etardi.

— Meni tinch qoʻying, — pichirladi u. — Yalvoraman sizdan.

Sattor aka bir soniyaga undan uzildi. Uning yuziga qaradi. Ujaydi — tabassum shoshilmaydigan, vaqt oʻzi tomonda ekanini biladigan hojayinlarcha edi.

— Menda bir taklif bor, — dedi u. Ovozi sekinroq, yumshoqroq boʻldi, lekin bundan kamroq ogʻirlashmadi. — Uch marta. Uch marta meniki boʻlasan — va men sening butun ijara qarzingni kechaman. Uch oylik qarzni — oʻchiraman. Bolangga ham yordam beraman. Shifokor chaqirtiraman, dori sotib olaman. Hammasini qilaman.

Eʼzoza qotib qoldi. U unga qarardi va koʻzlarida nimadir — qoʻrquv emas, gʻazab emas, balki boshqa, ogʻirroq, chuqurroq narsa bor edi. Kecha kechqurun u yoʻtalayotgan oʻgʻlining yonida polda oʻtirar, nima qilishni bilmasdi. U oʻzini qopqondagi sichqondek chorasiz his qilgandi. Yonda hech kim yoʻq edi. Na eri, na qarindoshlari, na puli bor doʻstlari. Faqat u va qorongʻi xonada kasal bola, hamda sukunatdagi uning ogʻir nafasi. Mana endi, uning qoʻlidan ushlab, xira koʻzlari bilan qarayotgan bu chol qarshisida turib, u yana oʻsha narsani — chiqar yoʻli yoʻq berk koʻchani davornini his etardi.

— Uch marta, — takrorladi Sattor aka. — Va vassalom. Hech qanday qarz yoʻq. Hech qanday muammo yoʻq. Oʻylab koʻr — bolangga yaxshi boʻladi. Men hayvon emasman, tushunaman.

Eʼzoza indamadi. Lablari bir chiziq boʻlib qisildi. U unga qaramasdi — polda alallaqayga, devorga, chetga qarardi. U hali ham ushlab turgan barmoqlari boʻshashdi. Ichida nimadir sinardi — sekin, sekin chirsillab, qor ostidagi shoxdek sinardi.

Nodir eshik ortida nafas olmay turardi. Yuragi shunchalik baland urardiki — Sattor aka eshitadigandek tuyulardi. Kaftlari terdan hoʻl boʻlib, u ularni kalta shimiga artdi. U Eʼzoza opaning sekin qoʻllarini tushirganini koʻrdi. Tanasiga boʻshashtirib tushirdi. Qarshilik qilishni toʻxtatdi. Boshi biroz egildi, yelkalari tushdi — goʻyo ichida nimadir, u suyanib turgan qandaydir tayanch sinib, qulagandek edi. Bu boʻysunishda har qanday baqiriqdan koʻra qoʻrqinchliroq narsa bor edi. Davomi bor…

P.S: 2-bob @ehtirosli_hikoyalaaaaaar telegram kanalida