Ўйнаш (Жазман) — Бу Ҳар Доим Танловдир
Макола фейсбукдан кучирилган
Жазманлар — бу мавзу доимо қизғин баҳсларга, баъзан эса кимнингдир ичидаги оғриқли кўз ёшларига сабаб бўлади.

Кимнингдир қон босими кўтарилса, кимнингдир нафаси бўғзига тиқилади. Бу мавзу ҳеч кимни бефарқ қолдирмайди.

Келинг, очиқчасига гаплашамиз: "Жазман" мақоми — бу тасодиф эмас, бу "вой, шундай бўлиб қолди-да" деган нарса ҳам эмас. Қизлар, билмасдан стаканни тушириб юбориш мумкин, адашиб бошқа шампун сотиб олиш мумкин. Лекин бегона эркакнинг тўшагида ТАСОДИФАН пайдо бўлиб қолишнинг иложи йўқ.

Жазман — бу ўз хоҳиши, тўлақонли англаши ва розилиги билан, ўз оёқлари билан ушбу ролга қадам қўйган аёлдир. Ҳар бир жазмананинг ўз тарихи ва ўз сабаблари бор:
* биров зерикарли кундалик ҳаётдан — эр, болалар, борш ва кир ювишдан қочмоқчи бўлади;
* бошқаси пинҳоний учрашувлар адриналинини излайди: атирлар, баланд пошналар, ҳаяжондан ураётган юрак;
* учинчисига шунчаки пул ва моддий таъминот керак;
* тўртинчиси эса ўзига: "Мен ҳалиям ҳар қандай эркакни илинтира оламан", деб исботламоқчи бўлади.

Бироқ, бу аёлларнинг барчасини нима бирлаштириб туради?

Иллюзия (хомхаёл).

Уларнинг ҳаммаси вазиятни гўёки ўзлари бошқараётганига чин дилдан ишонишади. Ҳар бир жазмана ўзини мустасно деб ҳисоблайди:

"Мен бошқаларга ўхшамайман, бизда ҳаммаси бошқача".
Аммо статистика — ўта қайсар нарса. У сизни доим ерга тушириб қўяди. Реал ҳаёт эса хомхаёлларга аёвсиз зарба беради:

* адреналиннинг ножўя таъсири бор — бу қарамлик;
* пулнинг ўз нархи бор — сенинг ўрнинг доим "захира ўриндиғида" бўлади ва у ерда ёлғиз эмаслигингни англаш оғриқлидир;
* "мен алоҳидаман" деган иллюзия эркак телефонни ўчириб, уйига — хотинининг ёнига ухлашга кетган лаҳзадаёқ тугайди.

Клиник ва терапевтик амалиётда жазмана — "қурбон" эмас. Қурбон деб — ўз иродасига қарши ёки англамаган ҳолда бирор вазиятга тортилган кишига айтилади.

Аёл киши дугоналари ёки оиласи олдида ўзини оқлаб: "Шундай бўлиб қолди, кеч учрашдик..." дейиши мумкин.

Лекин мутахассис хонасида у ростини айтади:
"Мен унинг уйланганини билардим, бу менга қулай эди ва мени қониқтирарди. Нима қилаётганимни билардим".

Бу мен ўнлаб марта эшитган иқрордир.
Менинг ёндашувим бироз қаттиққўл туюлиши мумкин. Баъзиларингиз: "Эва, сиз жуда кескинсиз! Ахир аёл киши унинг уйланганини билмай қолган, алдов ёки манипуляция қурбони бўлган ҳолатлар ҳам бўлади-ку!" дейишингиз мумкин. Ва сиз ҳақсиз, бундай воқеалар ҳам учраб туради.

Баъзан эркак ҳақиқатни яширади, "яқинда ажрашаман" деб алдайди ёки аёлнинг туйғулари билан шунчалик усталик билан ўйнайдики, аёл билмаган ҳолда жазмана ролига тушиб қолади. Бу ҳақиқат ва бундай ҳолатлар истиснодир. Лекин келинг, бу истиснолар ортига яширинмайлик.

Ҳатто шундай вазиятда ҳам, аёл ҳақиқатни билгач, танлов қилади — қолиш ёки кетиш. Мана шу нуқтада унинг масъулияти бошланади. Эркакнинг ролини эътиборсиз қолдириш нотўғри, лекин бутун масъулиятни унинг зиммасига юклаш — ўз ҳаётингиз устидан назоратни унга топшириш демакдир.
Мен эркакдан айбни соқит қилмайман, у ҳам бу ўйиннинг иштирокчиси ва унинг қарорлари ҳам ўз оқибатига эга. Бироқ бугунги эътиборимиз аёлларга қаратилган, чунки фақат сиз — қанча вақт сояда қолишни ва бунинг учун қандай бадал тўлашни ҳал қиласиз.

Айрим аёллар учун "иккинчи" бўлиш ғояси жуда жозибали туюлади. Кўпинча бундай танловни қайтадан хотин бўлишни истамайдиган ёки умуман оилавий мажбуриятларни хоҳламайдиган аёллар қилади. Улар учун доимий рўзғор ташвишлари: овқат қилиш, уй йиғиштириш, болалар, биргаликдаги муаммолар — оғирлик қилади.
Улар ё аввал турмуш қуриб кўрган ва буни қайтаришни истамайди, ёки бошқаларнинг ҳаётига қараб, "оила ва рўзғор" сценарийсидан онгли равишда қочади.

Жазман ролида муносабатларнинг фақат "тоза" қисми қолади: яқинлик, эътибор, ёрқин ҳиссиётлар. Бундай аёллар учун бу формат ўз мустақиллигини сақлаб қолиш усулидир.
Улар: "Мен бировнинг эҳтиёжларини ўз бўйнимга олмоқчи эмасман, менга муносабатларнинг фақат энергия ва ижобий ҳиссиёт берадиган қисми керак", дейишади. У ерда "керак" деган сўз йўқ — фақат "хоҳлайман" бор.

Психологик жиҳатдан бу масъулиятсиз равишда фақат роҳатланишга берилиш деб тушунтирилади. Аёл ўз эркинлигини йўқотиш билан боғлиқ бўлган муносабат унсурларини атайлаб четлаб ўтади. Улар учун бу — шеригига қанча ва қачон вақт ажратишни ўзи белгилаган ҳолда, "ўзи учун яшаш" имкониятидир.
Жазмана бўлишнинг энг кучли ва кенг тарқалган сабабларидан бири — бу адреналин.
Сирлилик худди гиёҳванд моддадек таъсир қилади.

Аёл ҳамма нарса олдиндан маълум бўлган одатий ҳаётда яшайди: иш, уй, эр, болалар... Ва бирдан унинг ҳаётида ҳамма нарса бошқача бўлган тақиқланган ҳудуд пайдо бўлади. Ҳар бир лаҳза хавф билан тўла ва айнан шу нарса муносабатларга ўзгача завқ бағишлайди.
Адреналин туйғуларни кучайтиради, уларни оддий яқинликдан кўра ёрқинроқ қилади.

Расмий муносабатлардаги яқинлик хотиржам ва кутилган бўлиши мумкин, лекин пинҳоний алоқада ҳаммаси бошқача:
* юрак тезроқ уради;
* тад за кучлироқ таъсирланади;
* ҳиссиётлар сизни бутунлай чулғаб олади.
Ва аёл айнан шу хавф-хатарни ҳақиқий эҳтирос деб қабул қила бошлайди.
Терапияда бу "кучли стимулларни қидириш" деб аталади. Пинҳоний учрашувда адреналин механизмини ишга туширувчи ҳамма нарса бор: махфийлик, чекланган вақт, тақиқ.

Аёл учун бундай учрашувлар рўзғордан қочишнинг бир турига айланади. Идиш-товоқлар уюми, кирлар ва "Ойи, пайпоғим қани?" деган гаплар бўлмаган қисқа лаҳзалар.
Психология нуқтаи назаридан, бу компенсация (ўрнини тўлдириш) механизмидир: аёл ўзидаги "мен шунчаки хизматчига айландим" деган туйғудан қочиб, "мен аёлман" деган ўзлигини қайтариб олади.

Тақиқланган учрашувлардан келадиган адреналин бу таъсирни ўн баробар кучайтиради. Бизнинг миямиз шундай тузилганки, бунга тезкорлик билан қарамлик шаклланади.
Аёл энди маълум бир эркакни эмас, балки айнан ўша ҳолатни — ўша ўткир ҳиссиётларни излай бошлайди. Бу ҳиссий наркоманиядир.
Моддий манфаат ҳам аёлларнинг онгли равишда жазмана ролини танлашига сабаб бўладиган энг барқарор омиллардан биридир.

Терапияда бундай воқеалар тез-тез такрорланади: аёл ҳиссий жиҳатдан мустақил бўлиши мумкин, лекин моддий томон у учун асосий рағбат бўлади. Бунинг бир неча даражаси бор:
* Тўғридан-тўғри моддий таъминот:
Аёл қимматбаҳо совғалар, саёҳатлар, уй-жой ва пул олади. Кўпчилик учун бу формат расмий никоҳдан кўра қулайроқ туюлади: хотиннинг бўйнида рўзғор ва болалар, жазмана эса муносабатларнинг фақат гўзал томонидан баҳраманд бўлади.

* Карьера ва ресурслар:
Аёл бундай муносабатлардан мансаб пиллапояларидан кўтарилиш, лавозим олиш ёки нуфузли давраларга кириш учун фойдаланиши мумкин. Бу ҳам таъминотнинг бир тури, фақат нақд пул кўринишида эмас, балки ижтимоий ва касбий имкониятлар шаклида.

* Ҳокимият ва мақом:
Баъзи аёллар учун нуфузли ва кучли эркакнинг ёнида бўлиш муҳим. Кўпгина хонандалар ёки моделлар бой ва таъсирли ҳомийлар уларнинг саҳнага чиқишига ёрдам берганини очиқ тан олишган.

Бу ерда яна ўша ҳисоб-китоб ишлайди: "Мен унга