танамни ва эътиборимни бераман, у эса мен учун барча эшикларни очади".
Терапевтик нуқтаи назардан, бу доимо ўз қадрини ташқи манбаларга боғлаб қўйишдир. Аёл эркакнинг ресурсларига қарам бўлиб яшаётганини англайди, лекин буни норма ёки ҳатто "стратегия" деб қабул қилади.

Бундай прагматизмнинг энг қаттиқ ва аянчли кўриниши — уйланган эркакдан фарзанд кўриш.
Амалиётда бундай ҳолатлар ҳам учрайди: аёл ўзига умрбод моддий таъминотни кафолатлаш учун онгли равишда фарзанд туғади. Унинг фикрича, бу бола орқали эркакнинг ресурсларига кўп йилларга боғланиб қолиш усулидир.

Бундай воқеалар кам эмас. Бу алоҳида бир тоифадир. Бундай аёллар учун бу стратегия мантиқий кўринади.
Лекин терапия нуқтаи назаридан, бу жуда хавфли йўл. Аёл ўз ички қадрини ташқи ёрдамга алмаштириб, ўзини доимий қарамликка маҳкум қилади.

Яна шундай аёллар борки, улар учун бировнинг бахти "ўлжа" ҳисобланади. Булар — овчи аёллар. Уларнинг мақсади бўйдоқ эркаклар эмас, айнан оиласига боғланган, мустаҳкам никоҳи бор эркаклардир.

Улар муносабатлари дарз кетган оилага тегишмайди. Уларга ҳақиқий "кубок" керак — хотинини севадиган, ардоқлайдиган эркак. Оила қанчалик мустаҳкам бўлса, овчи аёлнинг иштиёқи шунчалик баланд бўлади.
Бунинг энг даҳшатли томони — опа-сингиллар ёки дугоналарнинг эрлари нишонга олинганда кўринади. Ва бу асло тасодиф эмас.
Бундай аёлларнинг психологик типи чегараларни бузиш орқали ўз қадрини тасдиқлашга асосланган (нарциссизм). Эркак бу ерда шунчаки қурол. Унга эркак эмас, балки унинг хиёнати келтириб чиқарадиган шов-шувли таъсир керак. Эркак ўз оиласи, дўстлиги ёки қариндошлик ришталаридан аёл учун воз кечган лаҳзада, аёл ўзини никоҳдан ҳам, қон-қариндошликдан ҳам устун ва кучли ҳис қилади.

Бироқ натижа доим бир хил: тақиқ бузилиб, оила вайрон бўлгач, қизиқиш зудлик билан йўқолади. Эркак ўз қадрини йўқотади. Сўнгра янги ўлжа қидириш бошланади.
Бунинг учун руҳият оғир бадал тўлайди. Аёл ташқи тасдиққа ва вайронкорлик ўйинига боғланиб қолади.

Жазман роли саломатликка қандай таъсир қилади?
Аёл йиллар давомида жазмана ролида қолса, у қанчалик рад этмасин, унинг руҳияти доимий зўриқишда яшайди.
* Сурункали стресс синдроми:
Асаб тизими доимий қўзғалиш ҳолатида бўлади: кортизол даражаси барқарор юқори, адреналин фони пасайишга улгурмейди. Бу эса: тахикардия, қон босимининг ошиши, сурункали бош оғриғи ва доимий чарчоқ ҳиссига олиб келади. Аёл ташқи томондан тетик кўриниши мумкин, лекин ички аъзолари "емирилиш" учун ишлайди.

* Уйқусизлик:

Тўлақонли бўшаша олмаслик, доимий хавотирлар: "Телефон қиладими ёки йўқ?", "Ҳозир қаерда ва ким билан?", "Хотини билиб қолса-чи?". Буларнинг барчаси уйқу бузилишини келтириб чиқаради. Бу эса вақт ўтиши билан диққатни жамлаш ва хотиранинг пасайишига, асабийликка сабаб бўлади.

* Иммунитетнинг пасайиши:

Доимий руҳий зўриқиш ва юқори кортизол иммунитетни бўғиб қўяди. Амалиётда бу тез-тез шамоллаш, сурункали яллиғланишлар, герпеснинг тез-тез чиқиши ва гинекологик инфекциялар билан намоён бўлади. Бу руҳий стресс ва жисмоний заифлик ўртасидаги тўғридан-тўғри боғлиқликдир.

* Психосоматик касалликлар:

Терапияга бундай беморлар ошқозон оғриғи, ичак спазмлари, ҳайз циклининг бузилиши каби шикоятлар билан келишади. Текширилганда жисмоний касаллик кам бўлади, лекин аломатлар жуда кучли. Танна руҳият учун товон тўлайди.

Жазман роли нафақат ҳиссий, балки жисмоний жиҳатдан ҳам соғлиқни емиради. "Енгил ҳаёт" ҳақидаги иллюзия аслида тананинг ич-ичидан секин чиришига айланади.

Аёл доимий равишда ички қарама-қаршиликда (когнитив диссонанс) яшайди: ташқи томондан ўзига "мен буни ўзим танладим" дейди, лекин ички оламида ўзини кераксиз ва жуда ёлғиз ҳис қилади. Бу можаро инсонни ҳолдан тойдиради ва охир-оқибат барқарор руҳий бузилишга олиб келади.

Жазман ўзига қарши ўйин ўйнайди. Аввалига яхши жинсий ҳаёт, адреналин, совғалар, "мажбуриятларсиз" ҳаёт... Кейин эса — бир олам касалликлар ва гиёҳвандликдан ҳам кучлироқ қарамлик.

Ва ниҳоят: "Мен ўзлигимни хомхаёлларга сотиб юборибман" деган англаш келганда — бу ҳар қандай хиёнатдан ҳам қаттиқроқ зарба беради.
Жазманалик — бу эҳтирос ҳақидаги воқеа эмас, бу нарх (бадал) ҳақидаги воқеадир. Бу бадал эса — сенинг руҳиятинг, тананг ва ўзлик қадрингдир.

Аёл ўзининг "алоҳида ўрни" ҳақида ўзига қанчалик ёлғон гапирмасин, натижа доим бир хил — бўшлиқ, касаллик ва ишлатилганлик ҳисси.

Ва мана шу ерда асосий савол туғилади:
Балки бировнинг дастурхонидан қолган ушоқларни териб ейишни бас қилиш ва ўзингга ҳақли равишда тегишли бўлган нарсани — ҳурматни, муҳаббатни ва бировнинг оиласи соясида эмас, балки муносиб эркакнинг ёнида бўлишни танлаш вақти келгандир?

Азиз аёллар, ўзингизни қадрланг.

Эва Майер — холистик психотерапевт, сексолог-психолог, арт-терапевт, НЛП устаси, медиатор.